Üsküdar'da, Koşuyolu ile Altunizade arasında kalan yerde bulunan Validebağı, 354.000 metrekarelik bir alan içinde hem Adile Sultan Kasrı'nı hem Abdülaziz Av Köşkü'nü barındırır. Ayrıca, bir hastahane ve bir yaşlılar yurdu ile hemşirelik okulu, Haydarpaşa Teknik Lisesi ve bir izcilik okulu da aynı bahçenin içindeki diğer binaları oluşturur..

1863 yılında Balyan Kalfa tarafından inşa edilen Adile Sultan Kasrı, Sultan Abdülaziz tarafından yaptırılıp ablası Adile Sultan ile eşi Mehmet Ali Paşa'ya hediye edilmişti. Sultan ve paşa eşi burasını yazlık konutları olarak kullanıyorlardı. Günümüzde öğretmen evi olarak kullanılan kasır, 40 dönüm büyüklüğünde, kıymetli ağaçlarla kaplı, bol sulu bir alan üzerine kurulmuştu.

Bu binadan  önce aynı yerde Altunizade İsmail Zühtü Paşa'ya ait çok güzel bir köşk bulunuyordu. Selamlık ve haremlik şeklinde iki binadan oluşan köşk bir köprü ile birbirine bağlanmıştı. Dışı, emsalsiz bir süsleme ile zenginleştirilmişti. Bu harika yapı, devin padişahı Sultan Abdülaziz tarafından beğenilince, İsmail Zühtü Paşa tarafından hediye edilmesi mecburiyeti doğmuştu. Bir gün padişah köşke dinlenmeye gideceği sırada, etrafında "Sultanımız Altunizade Köşkü'ne gidecektir"diye konuşulmasına çok sinirlendi. Artık kendisine ait olan bir binanın hala eski sahibinin adıyla anılmasına tahammül gösteremedi. Ve bendesinin adıyla anılan köşkü yerle bir edip, Balyan Kalfa'ya, bu defa ablasının oturması için yeni bir kasır yapılmasını emretti..

Sultan Abdülaziz, ava meraklı bir padişahtı. Sık sık  Alemdağ'da ava çıkardı. Bu ava çıkış esnasında dinlenmesi için kendisine yeni bir mekan arayışı ihtiyacıyla, 1863 yılında yapılan kasrın yanında, üç sene sonra, 1866 yılında bu av köşkünü yaptırdı. İbrahim Hakkı Konyalı, Adile Sultan Kasrı'nı da Abdülaziz Av Köşkü'nü de farklı tarihlerle vermektedir. Kasrın yapılış tarihi ona göre 1853, Av köşkünün yapım tarihi de 1856 yılıdır. Konyalı'nın mimarlar konusunda da kafası karışıktır. O, mimarı Garabet Balyan olarak gösterse de bazı kaynaklar bu ismin Nikoğos Balyan olduğunu söyler. Konyalı da Garabet ismini kesin söylememekte ve "böyle olduğu tahmin ediliyor" demektedir. Ama bilinen odur ki, iki yapı da Balyan ailesi fertleri tarafından inşa edilmişler, Nikoğos yada Garabet, yani ya baba, ya da oğul tarafından. Fakat, Konyalı tarafından verilen tarihlerde bir sorun bulunuyor. 1853 ile 1856 tarihlerinde Abdülaziz henüz bir şehzadeydi ve saltanatın başında Sultan Abdülmecit bulunuyordu. II.Mahmut'un çocukları olan geleceğin bu iki Osmanlı padişahı, iki ayrı kadından doğmuşlardı. Abdülmecit, 1823 yılında Ihlamur Kasrı'nda Bezmialem Valide Sultan'dan, Abdülaziz ise, 1830 yılında, Eyüp'te Pertevniyal Valide Sultan'dan. Bu ayrıntıları niye verdiğime gelince ; Abdülaziz Av Köşkü'nün üzerinde bir "1856 "tarihi bulunuyor. Yani, ağabey Abdülmecit'in padişahlık dönemi. Abdülmecit bu tarihte padişahtı ve Balyan ailesi fertleri o sırada bitmekte olan ve açılışı yapılan Dolmabahçe Sarayı'nda çalışıyorlardı. Ya, av köşkü Abdülaziz'in şehzadeliği sırasında onun için inşa edilerek onun adıyla anılmaya başlandı, veyahut köşkün kapısının üzerindeki tarih alakasız bir şeyi gösteriyordu. Konyalı, zaten tarihleri bir hayli karıştırmış olarak veriyordu. Ama, bu bağın yakınında bir yerde bir başka av köşkü daha bulunuyordu. Ziverbey Yolu üzerinde, Kuyubaşı denilen yerde, Abülmecit'in oğlu, imparatorluğun 33. padişahı olan V.Murat'ın av köşkü. Bilindiği gibi, V.Murat'ın saltanatı sadece 93 gün sürmüş, ömrünün kalan kısmı Çırağan Sarayı'nın duvarları arasında trajik bir hapis hayatı ile tamamlanmıştı. Yani ona ait av köşkü de şehzadeliği sırasında yapılmıştı. Belki, Abdülmecit, kendi oğluna bir av köşkü inşa ederken, bu av köşkünü de şehzade kardeşi için inşa ettirmişti. O zaman köşkün üzerindki 1856 tarihi doğru bir tarih olarak kabul görür. Eğer böyle ise, yapılan köşk yaptıranın değil, kullananın adıyla anılmıştır. Tıpkı, Kuyubaşı'ndaki köşkün de V.Murat'ın ismiyle anılması gibi.

Günümüzde İzci Müzesi olarak kullanılan Abdülaziz Av Köşkü, tek katlı ahşap bir bina olarak inşa edilir. Giriş kapısının bulunduğu Tophanelioğlu Caddesi'nin  adını da İbrahim Hakkı Konyalı 1973 yılında İsmail Paşa Caddesi olarak veriyor. O tarihte cadde hala Altunizade mahallesinin kurucusu İsmail Zühtü Paşa'nın adıyla anılıyormuş. Bu kapının hemen yanında, sağ tarafta bahçe kenarında mühteşem bir su deposu ile karşılaşırsınız. Şimdilerde oldukça harabe bir görünümü olan kale burçlarıyla süslü deponun suyu Çamlıca'daki bir pınardan geliyor ve av köşkü ile kasıra su buradan veriliyormuş.. Ama ne yazıkki ne Çamlıca'daki bol pınarlı sular kaldı ne de onları su terazilerine taşıyan su yolları. Su yolları genelde karayollarının kurbanı oldular, sular da küresel ısınmanın ve ölçüsüz büyüyen yapılaşmanın. Validebağı Korusunun daha on sene öncesine kadar akan pınarları da kuruyarak birer sinek yuvası haline geldiler.

Abdülaziz av köşkü, ince bir çalışmanın zarif bir örneğidir. Tamamen ahşap olan yapı, içerden çinilerle kaplıdır. Yerdeki renkli çiniler haricinde duvarlarda da İtalyan çiniler kullanılmış.  Giriş kapısından girildiğinde, bir tarafında küçük bir tuvalet, diğer tarafında da içinde merdiven bulunan bir oda vardır. Bu merdivenler köşk şirvanına çıkarlar. Şirvan, içine yatak serilen bir özel alandır. Konyalı, burasının saz heyeti için kullanıldığını söyleyenler bulunduğunu, ama bunun kocaman bir yalan olduğunu da yazar. Abdülaziz avlanmak için buraya geliyor ve burada hazırlanıyordu der. Kasır, on ayrı pencere ile aydınlık bir bina olarak inşa edilmiş. Üst kat pencerelerine, binaya ayrı bir güzellik katan mavi camlar takılmış. İçeride yine sağ tarafta küçük bir kahve ocağı, karşısında da mermer yalaklı bir çeşme bulunuyor. Karşı taraftaki kapıdan çıkıldığında büyükçe bir mermer havuz bulunuyordu. Ama bu gün o havuzu göremezsiniz. Ne zaman kaldırıldı, neden kaldırıldı, bilmiyoruz. Bilenlerin de akılcı bir cevap verebileceklerini sanmıyorum. Kenarda bulunan mermer bir kuyu bileziği Üsküdar Belediyesi sayfasında Adile Sultan Kuyusunun bileziği olarak verilmiş. Ama bulunduğu yerde herhangibir kuyu yok. Kasrın çevresinde ait olduğu bir kuyu varmıydı ne yazık ki onu da bilmiyoruz. Abdülaziz Av Köşkü'nün şimdi yerinde olmayan havuzunun yakınında toprağa yarı gömülmüş olarak duruyor. İnşallah günün birinde o da oradan yok olmaz.

Küçük ve sevimli kasır bu gün yeşilin içine gömülüp, gözlerden kaybolmuş. Güzel bir ahşap işçiliğinin sevimli bir örneği olarak Koşuyolu ve Acıbadem'lileri geçmişin izlerine taşıyor. İzciler burada kendilerine ait değişik objeleri sergiliyorlar. Köşkün çevresinde değerli ağaçlar, mevsimine göre renk renk çiçekler ama en önemlisi şehrin kalabalığından bunalıp buraya sığınmış zengin bir kuş sirkülasyonu var. Orası, şehirden soyutlanmış, sesiz sakin bir doğa güzelliği sunmaya devam ediyor. Tabii oraya gözünü dikmiş beton işgalcilerin elinden kurtulabilirse. Bahçenin içinde bulunan hemşirelik okuluna ait tarihi binalar boşaltıldı. Çevrede yaşayan doğaya ve tarihe meraklı kişiler büyük bir dikkatle gözlemliyor bu güzel mekanı. Çevresine nefes aldıran bu yeşile ve geçmişten günümüze gelmeyi başarabilmiş bu tarihi değerlere sahip çıkmak istiyorlar. Gelecek kuşaklara karşı burayı korumakla görevliyiz diyen binlerce kişi var Abdülaziz Av Köşkü ve Validebağı Kasrı'nın çevresinde.

Yazı ve Fotoğraflar :

Bilsen GÜRER

bgurer@isiltur.com.tr